ТАЧИБАНА АКEМИ
Mastura Abduraim
2026-yil 1-mart

****
Тахаллус: ТАЧИБАНА АКEМИ
Таваллуд санаси: 1812 й
Таваллуд топган жойи: Фукуи, Япония
Вафот этган жойи ва санаси: 13-октабр, 1868й, Япония
Давр: Эдо
Ҳақиқий исм: Сиёган Госабуро.
Этизен провинциясидаги бой қоғоз савдогарининг ўғли, ўттиз уч ёшида аждоди Тачибана Моро шарафига Тачибана фамилиясини олди. У ота-онасини эрта йўқотди ва роҳиб бўлишга қарор қилиб, Нитирен сектасининг монастирига хизматга кирди ва у ерда мукаммал таълим олди, бу адабиётдаги кейинги фаолияти учун туртки бўлди. Йигирма ёшида уйига қайтиб, отасининг ишини давом эттирди, оила қурди, лекин бир неча йил ўтгач, у шеърият ва илмни ривожлантириш учун барча ишларни ўгай акасига топширди.
1844 йилда Акеми Танака Охиде (1777-1847), машҳур олим, «маҳаллий илм» (кокугаку) тарафдори ва Мотоори Норинаганинг (1730-1801) собиқ шогирди бўлди. 1846 йилда Акеми, ниҳоят, бутун оила мулкини акасига топшириб, ўз уйидан унчалик узоқ бўлмаган тоғларда ўзига кулба қурди ва у эрда ёлғизликда шеър ёзиш ва япон адабиётининг қадимий ёдгорликларини ўрганиш учун узлатга чекинди. 1861 йилда Акеми Исе зиёратгоҳига зиёрат қилди ва бир вақтнинг ўзида Мотоори Норинага қабрини зиёрат қилди. Ўша йили у Киотога ташриф буюрди ва у эрда кўплаб шоирлар билан учрашди. Акеми шеъриятининг машҳурлиги ўсди ва 1865 йилда Эгизен вилоятининг Даимёси унинг кулбасига ташриф буюрди (ўша пайтда у Михаши шаҳрида, «Ўша кулба» деб номланган уйда яшаган) ва икки йилдан сўнг шоир мукофотланган.
Акемининг «Шинобуноякашу» тўпламида тўпланган танкалари унинг ўғли томонидан 1878 йилда нашр этилган. Акеми шеърларининг самимийлиги ва соддалиги унинг бутун умри давомида ўрганган қадимги япон антологияси Манёсуда таъсирини акс эттиради.
Библиография:
Танкалари тўплами «Менинг кичик шодликларим».
***
Как хорошо,
Когда выберешь день потеплее
и дотемна
осенью либо весною
бродишь в горах окрестных.
***
Qanchalar yaxshi,
Issiqroq kunni tanlab
Kuz yoki bahor
To qorong'u tushguncha
Kezmoq atrof-tog'larni.
**********
Как хорошо,
Когда без гроша за душою
чахнешь с тоски —
И случайно зашедший знакомый
Вдруг подбросит немного деньжонок.
***
Qanchalar yaxshi,
G'amga botganda yurak
Sariq chaqasiz -
G'aybdan kelgan bir tanish
Tashlab ketsa ozroq pul.
**********
Как хорошо,
Когда посетитель докучный,
Только присев,
Сразу вспомнит о важном деле
И начнёт впопыхах прощаться
***
Qandayin yaxshi,
O'tirib ulgurmasdan
Mijg'ov mehmoning
Muhim ishini eslab
Shoshilinch xayrlashsa.
**********
Как хорошо,
Когда в деревушке иной
Подле дороги
Обнаружится вдруг знакомый,
Да ещё глядишь, и накормит.
***
Qanchalar yaxshi,
Begona qishloqchada
Yo'l bo'yidagi,
Uchrab qolsa bir tanish,
Ko'ngil ham, qorin ham to'q.
**********
Как хорошо,
когда подливаешь чайку,
угли мешаешь
и степенно беседу ведешь,
рассуждая о том да о сем.
***
Qandayin yaxshi,
Ochib ko'mir cho'g'ini
Choydan quygan chog',
Fikrlashib u-bu yoqdan
Ajib suhbatlar qurmoq.
**********
Как хорошо,
когда новую славную кисть
где-нибудь купишь,
принесешь домой, прополощешь
и наконец попробуешь в деле.
***
Qanchalar yaxshi,
Sifatli mo'yqalamdan
Sotib olsangda,
Opkelib, vanihoyat,
Chaysang va sinab ko'rsang.
**********
Как хорошо,
когда сорванец малолетний,
кисть обмакнув,
призадумается, чтоб лучше
провести черту по бумаге.
***
Bunchalar yaxshi,
Mo'yqalamni botirib,
Jajji shumtaka,
Yaxshiroq chizmoq uchun
Qog'ozga o'ychan boqsa.
**********
Как хорошо,
Когда у горячей жаровни
Сладко вздремнешь,
И уже никому на свете
Растолкать тебя не под силу.
***
Qandayin yaxshi,
Issiq o'choq yonida
Uyquga ketsang,
Dunyodagi hech bir zot
Turtishga topolmas kuch.
**********
Право, приятно,
Когда развернёшь наугад
Древнюю книгу
И в сочетаниях слов
Душу родную найдёшь.
****
Juda ajoyib,
Tasodifan ochganda
Ko'hna kitobni
So'zlari uyg'unlashib
Qalbga quyulsa taskin.
**********
Как хорошо,
Когда со старинным дружком,
Всласть посмеявшись
И поболтав просто так
Душу хоть раз отведешь
****
Qanchalar yaxshi,
Eski do'stginang bilan,
Kulishib obdon
Shunchaki valaqlashib
Ko'ngilni bir bor yozmoq.
**********
Как хорошо,
когда, на столе развернув
редкостный свиток,
чтенью предашься душой
и созерцанью картин...
****
Qanchalar yaxshi,
Nodir qo'lyozmani
Yoyib stolga,
Qalbdan mutolaa qilib
His etsang tasvirlarni...
**********
Как хорошо,
Когда помешаешь уголья,
Чтоб разгорелись,
И глядишь себе на котелок,
Где бурлит, клокочет вода.
****
Qandayin yaxshi,
Alanga olsin deya
Titib ko'mirni,
Suv qaynab-jo'shayotgan
Qozonchaga tikilsang.
**********
Как хорошо,
Когда поторгуешься с толком —
И продавец
Приглянувшуюся вещицу
Уступит почти задаром.
****
Qanchalar yaxshi,
Savdolashsang aql bilan -
So'ngra sotuvchi
Deyarli tekin bersa
Sen yoqtirgan narsani.
**********
Как хорошо,
Когда проникнешь один
В истинный смысл
Книги, чью скрытую суть
Прочим постичь не дано.
***
Qandayin yaxshi,
Boshqalar anglolmagan
Biror kitobni
Yashirin g'oyasini
Bir o'zing anglab yetsang.
**********
Как хорошо,
Когда попадется заказчик,
чтоб не скупясь
за какое-нибудь письмишко
предложил приличную цену.
****
Qandayin yaxshi,
Uchrasa buyurtmachi
Oddiy xat uchun
Taklif qilsa munosib
Narxni saxiylik bilan.
**********
Как хорошо,
Когда уже месяца три
Бьешься над строчкой —
И в какой-то заветный миг
Оживут, заиграют стихи.
***
Qanchalar yaxshi,
Uch oy o'tib kurashmoq
Satrlar bilan -
Va ajib bir lahzada
Jonlanar, kuylab she'rlar.
**********
Как хорошо,
Когда и жена, и детишки
рядом с тобой
дружно сидят за столом,
головы к чашкам склонив.
***
Bunchalar yaxshi,
Ayoling va bolalar
Yoningda inoq
Stol uzra jam bo'lishsa,
Kosalarga egib bosh
*********
Как хорошо,
Когда, раздобыв у друзей
Редкую книгу,
Можешь потрепанный том
На первой странице открыть
***
Qandayin yaxshi
Do'stlaringdan olingan
Nodir kitobni,
Eski tomin tugatib
Ilk sahifasin ochmoq.
**********
Как хорошо,
Когда, созерцая в тиши
Горы и воды,
Неизменно милые сердцу,
По знакомой тропе пройдешься
***
Bunchalar yaxshi
Sukutga cho'mganida
Tog'lar va suvlar,
Mudom go'zaldir yurak
Tanish so'qmoqdan yursang.
**********
Очень приятно,
Когда у торговца возьмешь
Рыбы получше,
И ноздри щекочет слегка
Жаренного аромат.
***
Juda ajoyib,
Sotuvchidan olganda
Yaxshiroq baliq,
Burningni qitiqlaydi
Qovirdoqning ifori
*********
Слышу за окном
Завыванья демонов-
Ночью нынешней
Им от счастья слезы лить,
Слушая мои стихи.
***
Kelar oynadan
Jinlarning chinqirig'i -
Olovli tunda
Baxtdan ko'z yosh to'kishar
Tinglashib she'rlarimni.
**********
Право, приятно,
Когда просидишь целый день
Дома за книгой,
Вдруг у ворот услыхать
Близких друзей голоса.
***
Juda ajoyib,
Kitob o'qiyotgan payt
Kun bo'yi uyda,
Darvozadan yangrasa
Yaqin do'stlar ovozi.
**********
Право, приятно,
Когда приготовишь, бывает,
Тушь да бумагу, -
И будто сами собой
Под кистью ложаться слова.
***
Qanday yoqimli,
Hozirlayotganingda
Siyoh va qog'oz -
Sirg'alar o'z-o'zidan
Go'yo mo'yqalamdan so'z.
**********
«Менинг кичик шодликларим»дан.
ТАЧИБАНА АКEМИ.
Rus tilidan Mastura Abduraim tarjimasi.