So'z sehri...

Tarjimalar

ОНО-НО КОМАТИ

Mastura Abduraim

2026-yil 1-mart

4 daqiqa o'qish1ko'rish0 yoqtirish0 izoh
ОНО-НО КОМАТИ
#adabiyot#baxt#ayol#tankalar#tarjima#Yapon mumtoz adabiyoti#muhabbat#ayriliq

 

Оно-Но Комати Хеян даврининг биринчи ярмида (тахминан 825-900) яшаб ўтган машҳур япон шоираси бўлиб, унинг ижодий йиллари япон адабиётининг олтин даврига тегишли. Комати ҳаёти ва ижоди ҳақида маълумотлар жуда кам сақланиб қолган. Шоира ҳақидаги манбаларда ҳар хил тахминий маълумотларни учратиш мумкин. У 9-аср ўрталарида яшаб ўтган буюк шоира бўлиб, ҳужжатларга кўра, у 830 йилларнинг биринчи ярмида шимолий Аэва вилояти ҳукмдори оиласида туғилган. Кейинчалик унинг гўзаллиги ва шеърий салоҳияти тилларда достон бўлгач, ёш Комати император саройи жойлашган Ҳеян (замонавий Киото) пойтахтига таклиф қилинади. Шу билан у машҳур шоирага айланади. Шоиранинг гўзаллиги кўплаб рассом, адабиёт тадқиқотчилари, театршунослар томонидан мадҳ этилиб, Комати ҳақида пеисалар, суратлар, фильмлар, афсоналар битилган. Шоиранинг танкалари биринчи императорлик анталогияси «Кокоинвакашу» (Япониянинг эски ва янги қўшиқлари тўплами), «Цинкокинвакашу» ва «Ҳякунин Исшу» каби машҳур шеърият антологияларига киритилган. Шоира ҳақида Ноҳ театри еттита пьесаси бор. Оно-Но Ҳеян давридаги вака* жанрининг олтита йирик усталаридан (япон мумтоз шеъриятида эволюция қилган) ҳамда япон ўрта асрининг классик буюкларидан бўлган «36 барҳаёт»лардан бири деб эътироф этилади.

У танкаларида инсониятнинг юксак туйғулари ишқ-муҳаббат, садоқат, гўзаллик, соғинч ва ушбу туйғулар билан ёнма-ён антонимлари бўлмиш, ишқ изтироблари, хиёнат, айрилиқ каби туғёнлар руҳи билан суғорилган гўзал шеърлар битган. Кўплаб манбаларда қолган маълумотларга кўра Комати ақл бовар қилмайдиган даражада гўзал аёл бўлган ва бу у ҳақда кўплаб афсоналар дунёга келишига сабабчи бўлган. Сеи Сенароннинг 10-асрда ёзилган «Тўшакдаги ёзувлар» китобида шоиранинг суйклиси бўлган шаҳзода Фу-Ка-Кеси вафотидан кейин Оно-Но айрилиқ, изтиробга тўла танкалар битиб ўтади ва қариганида император саройини тарк этади ва мамлакат бўйлаб кезишга мажбур бўлади. Асарда Комати қариб буришган, хунук тиланчи кампир сифатида тасвирланади ва ҳеч ким олдинги Коматини танимайди. Унинг бу кўриниши суратларда ҳам тасвирланган. Хуллас, истеъдодли, гўзал ва буюк шоирадан қолган кўплаб танкалар ҳали ҳамон барҳаёт ва асрлардан буён япон адабиёти ва маданиятининг асл жавоҳири сифатида яшаб, куйланиб келинмоқда.

Ҳозирча, Оно-Но ҳақида тўплаган маълумотларим шулардан иборат бўлиб, келажакда шоиранинг моҳир рус таржимони Анна Глускина томонидан япон тилидан рус тилига ўгрилган, «Сўнган севги изҳорлари» ҳамда «Севги изҳорига улгурмадик.» тўпламларига киритилган танкаларни ўзбек тилига ўгириб, япон мумтоз адабиёти ихлисмандларига ҳавола этиш ниятим бор.

Насиб этса, «36 барҳаёт» буюк япон шоиралари қаторидан жой олган Акико Ёсано, Идзуму Шикибу, Оно-Ни-Комати ва бошқа шоираларнинг гўзал танкалар тўпламларини ўзбек тилига ўгириш ниятимни келгуси йилларда амалга оширишни иш режамга киритиб қўйдим.

Вака* - (японча: (чангин)«Япон қўшиғи») — япон ўрта аср шеърий жанри. Вака жанрининг номи Хеян даврида япон шеърий услубини хитой шеъриятининг кенг тарқалган жанри - Канхи (японча: ҳангхи)дан ажратиб кўрсатиш учун пайдо бўлган.

****

Бу оламда бор

Танҳо бир ажиб чечак, -

Кўзга кўринмас,

Аммо, изсиз йўқолар, -

Севги чечагидир бу!

***

Есть в этом мире

Один цветок, -

Невидим он,

Но блекнет без следа, -

Цветок любви!

**********

Оҳ, куз кечасин

Узун дейишар бекор!

Учрашганда биз

Ишқ каломи пичирлар -

Тонглар отар лаҳзада...

***

Все говорят,

Что ночь осенняя длинна,

Не так это, увы!

Мы не успели слов любви произнести, -

Как наступил рассвет!

**********

Далада қолган,

Гуруч донин супурди

Кузнинг шамоли.

Қайғу билан боқаман:

Бу қисматим эмасми?

***

Зерна риса, что в поле остались,

Сметает

Осенний ветер.

С грустью смотрю:

Не моя ли то участь?

**********

Гул ранги ўчди

Мақсадсиз ўтди йиллар

Ҳамон муҳаббат

Изтироблари билан

Боқдим эзгин ёмғирга...

***

Краса цветов

Поблекла...

Бесцельно годы пронеслись,

Пока в тоске любовной

Смотрю на долгий дождь...

**********

Унутсанг мени

Бир сўз дема ҳеч кимга...

Ўтмишда қолсин

Айлансин ширин тушга

Асли дунё ўткинчи!

***

Пусть скоро позабудешь ты меня,

Но людям ты не говори ни слова...

Пусть будет прошлое

Казаться легким сном.

На этом свете все недолговечно!

**********

Сокин ва сирли,

Қизарар, парчаланар...

Аёз шамолда -

Қат-қат тушар юракка

Ғамгин сўз япроқлари.

***

От студеного ветра

Краснеют и осыпаются...

Тихо, словно тайком,

Слой за слоем ложатся на сердце

Листья горестных слов

**********

Уйқумиди бу -

Уни ўйлаганимда.

Бўларди пайдо.

О, билсайдим тушлигин,

Кўз очмасдим уйқудан!

***

Наверно, засыпая,

Я думала о нем.

И он - явился.

О, если б знала: это - грезы,

Как не желала бы я пробужденья!

**********

Тин олдим бироз

Ва севгилим шу заҳот

Бўлди намоён.

Бу шунчаки бўмбўш туш,

Лек, ишонмоқ истар қалб.

***

Вздремнула, -

И любимый сразу

Мне явился.

Всего лишь сон пустой,

А сердце хочет верить.

***********

Тугади тамом.

Ёғар кузги ёмғирлар.

Ҳудди шамолда

Учган япроқлар каби,

Ўчар севги сўзлари.

***

Все кончено.

Заморосил осенний дождь.

И словно листья на ветру,

Поблекли

Слова любви.

**********

Go'zal orzular,

Dam bermay qadamlarga,

Yugursam garchi,

Ko'rishmoqqa hayotda

Ulgurmadik bir bora.

***

Дорогой снов,

Ногам покоя не давая,

Хоть и брожу,

А наяву ни разу

Увидеться не довелось.

**********

ONO-NO KOMATI.

Rus tilidan Mastura Abduraim tarjimasi.

Izohlar